พูดถึงความบันเทิงกันดีกว่า

ผมมีความคิดว่า สื่อบันเทิงต่าง ๆ มีรูปแบบของความบันเทิงหลายแบบ วันนี้อยากจะยกรูปแบบของความบันเทิงมาพูดถึงสัก 4 แบบด้วยกันครับ โดยจะพูดถึงเกมเป็นหลักนะครับ

1. Passive Entertainment แค่เห็นก็บันเทิงแล้ว

เป็นรูปแบบการเสพปกติของคนเรา ก็คือตาดูหูฟังลิ้นรับรสเป็นต้น สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นตลอดเวลา เรารู้สึกดีที่ได้เห็นของสวยงาม ได้ยินสิ่งที่ไพเราะ ได้รับฟังเรื่องราวที่น่าสนใจ การได้รับแรงกระตุ้นต่าง ๆ ที่ทำให้เกิดความรู้สึกที่ดี

สิ่งเหล่านี้มีอยู่ในสื่อต่าง ๆ อยู่แล้ว เช่น หนังสือ การ์ตูน ภาพยนต์ ดนตรี อาหาร แต่ละอย่างนั้นก็เป็นศาสตร์ที่นักออกแบบเกมต้องศึกษาเอาไว้ เพราะความบันเทิงเหล่านี้ก็สามารถนำมาใส่ในเกมได้

ภาพสวย เพลงเพราะ เอฟเฟคอลังการ นั้นเป็นสิ่งที่สามารถใช้เงินทุ่มลงไปได้ สตูดิโอระดับใหญ่ ๆ ที่ทำเกมจึงทุ่มลงไปตรงนี้เยอะ เพราะมันจับต้องได้ชัด ๆ ทำเยอะได้เยอะ ช่วยยอดขายได้

นี้ยังรวมไปถึงเกมที่ออกแบบมาให้ caster นำไป cast แล้วดูสนุกด้วย แต่ตรงนี้ต้องระวัง เกมบางเกมดูสนุก แต่ดูจบแล้วคนไม่อยากซื้อมาเล่นก็มี เพราะฉะนั้นหัวข้อถัดไปถึงสำคัญ

2. Interactive Entertainment

ในส่วนนี้ผมอยากจะให้แบ่งออกเป็นสองส่วนแยกจากกันคือ

• Game Feel Entertainment แค่กดก็สนุกแล้ว
• Gameplay Entertainment คือสนุกจากการได้เล่นเกม

2.1 Game Feel Entertainment

คำว่า Game Feel นี้เริ่มมีให้เห็นเยอะขึ้นในช่วงปีที่ผ่าน ๆ มาของวงการการออกแบบเกม (blog นี้เขียนตอน 2020) ในที่นี้จริง ๆ ผมหมายถึง กดปุ๊ปสนุกปั๊ปเลย คือเป็นความรู้สึกที่ดีที่เราได้ interact หรือได้เข้าไปสัมผัสกับอะไรก็ตาม อาจจะเป็นของเล่น ที่เราหยิบมาเล่นแล้วเราก็รู้สึกดีเลย ยังไม่มีส่วนของ game mechanic เข้ามาเกี่ยว เช่นถ้าเรามีลูกฟุตบอล แล้วเราเอามาเตะอัดกำแพง หรือเอามาเดาะเล่นคนเดียว มันก็มีความสนุกของมันอยู่

ในส่วนของเกมคือความรู้สึกแรกที่คุณลองเล่นกับมัน ลองกดกระโดด ลองกดยิง ลองกดสร้าง แล้วความรู้สึกที่ได้จากการกระทำเหล่านั้น การเล่นกับมันแล้วสนุก ทั้ง ๆ ที่ยังไม่มีระบบเกมใดใดเข้ามา ไม่ได้ต้องคำนึงถึงว่าทำอย่างไรจะชนะ ทำอย่างไรเราจะไม่ตาย แค่กดก็สนุกแล้ว

ศัพท์อีกคำที่ได้ยินบ่อย ๆ คือ Juiciness คือเล่นแล้วมันอร่อย เล่นแล้วมันโอ้โหฉ่ำตูมตามหวานสดใสออกมา หรือยิงแล้วระเบิดอย่างมันส์ ลองไปดู vdo นี้จะเข้าใจได้

ใน presentation นี้เค้าจะทดลองให้ดูโดยเริ่มจากเกม Break Out ธรรมดา ๆ ที่ไม่มี effect อะไรเลย แล้วค่อย ๆ เพิ่มความ juicy เข้าไปทีละนิดโดยไม่ยุ่งกับ game mechanic เลย เพิ่มไปเรื่อย ๆ จนสุดท้ายมันดูสนุกมาก ตรงนี้ต้องระวังนะครับ ถ้าเราเปรียบนักออกแบบเกมเป็น Chef ของร้านอาหารดัง ๆ หน้าที่หลักของ Chef ไม่ได้มีหน้าที่ไปหั่นผัก ทอดหมู หรืออะไร แต่ต้องเป็นคนคุมรสชาติให้ได้ ต้องรวมทุกอย่างจัดแต่งจนทุกอย่างออกมาอร่อยอย่างที่ chef อยากได้ในที่สุด นักออกแบบเกมก็เช่นกันต้องรู้ว่าเพิ่มลดอะไรขนาดไหนถึงจะออกมาดีที่สุด

อีกตัวอย่างหนึ่งจากวีดีโอของ GMTK เรื่องการปรับแต่งเกมให้สนุก ที่เค้ายกตัวอย่างเกม Celeste แล้วดูรายละเอียดของการปรับแต่การเดิน การกระโดด ให้ลงตัว เพราะตรงนี้คือพื้นฐาน คนเล่นต้องได้รับความบันเทิงจากการเล่นตรงนี้ก่อน มันไม่ง่ายเลยนะที่จะปรับแต่ง main mechanic ให้ออกมาบันเทิงได้

หรีอยกตัวอย่างเช่น application นี้ https://store.steampowered.com/app/1291340/Townscaper/

คนทำเค้าบอกเลยว่าเป็น toy ตอนนี้ early access อยู่แล้วจะดูผลตอบรับจากคนที่ซื้อไปเล่น แล้วจะมาออกแบบ mechanic เกมเสริมเข้าไป แต่ตอนนี้ยังทำได้แค่สร้างเมืองก็ได้รับการตอบรับดีมากมาก เรียกว่าสุดยอดของ game feel ดูแล้วยังอยากซี้อมาเล่นเลย

ส่วนนี้บางทีผมจะเรียกมันว่า playfulness คือ เล่นกับมันแล้วก็สนุกเลย กดปุ๊ปสนุกปั๊ป ไม่ต้องพูดถึง mechanic ที่ตามหลังมา ส่วนนี้ผมคิดว่าเป็นพื้นฐานของเกมที่ดี คือนักออกแบบต้องสร้างความบันเทิงให้กับ main mechanic ให้ได้ก่อน มันต้องรู้สึกดี มันต้องจับคนเล่นให้ได้ตรงนี้ก่อนที่จะไปทำอย่างอื่น ไม่อย่างงั้นเล่นไปก็ไม่สนุก ไม่ว่าจะมีส่วนอื่นมาเสริมอย่างไรก็ตาม

2.2 Gameplay Entertainment

ต่อยอดมาจากข้อที่แล้ว ส่วนนี้เป็นส่วนที่นักออกแบบเกมพูดถึงกันอยู่เสมอ ๆ คือส่วนของ game mechanic นั่นเอง เมื่อเราได้มีการปฏิสัมพันธ์กับเกม หรือการ interact กับระบบของเกมนั้น มันต้องสร้างความบันเทิงขึ้นมา

นักออกแบบต้องออกแบบระบบการเล่น ออกแบบกติกา ลงไปเพื่อทำให้การเล่น(main mechanic) นั้นมีความสนุกมากขึ้น

ส่วนนี้เป็นส่วนที่พูดถึงกันอยู่เสมอ ๆ เช่น MDA framework ก็จะพูดถึงตรงนี้คือมี mechanic แล้วทำให้เกิด dynamic แล้วทำให้เกิด aesthetic ไปหาอ่านได้มากมาย

จุดที่ต้องเข้าใจคือการสร้างระบบขึ้นมาแล้วระบบนั้นมีผลกับคนเล่นอย่างไร เช่นการที่ Pacman กิน power cap เข้าไปแล้วมาไล่ล่ากินผีได้ เกิดอะไรขึ้น ถ้าเราใส่ power cap ลงไปเยอะ ๆ จะเกิดอะไรขึ้น ถ้าเราเอา power cap ออกไป จะเกิดอะไรขึ้น

ส่วนนี้นักออกแบบต้องมีเป้าหมายที่เราต้องการจะไป มีความสนุกที่ต้องการจะไปให้ถึงแล้วออกแบบ gameplay mechanic มาเพื่อไปให้ถึงความสนุกนั้น ๆ

3. Thinking Entertainment คิดถึงก็สนุก

หมายถึงเวลาที่คุณ คิดถึง คาดหวัง วางแผน กับเกมเกมนึงแล้วมีความบันเทิงแม้ว่าจะไม่ได้เล่นเกมนั้นอยู่ก็ตาม

เกมบางเกมมี mechanic ที่ทำให้เรานึกถึงมันอีกหลังจากการเล่นไปแล้ว ไม่ว่าจะเป็นมานั่งนึกว่าเออถ้าเราเล่นแบบนี้นะมันจะสนุกขึ้นไปอีก มันมีของใหม่กำลังจะเข้ามานะ ถ้าเราเข้าไปเล่นแล้วเราจะได้ของใหม่ เราจะได้ใช้ของใหม่ item ใหม่ ๆ นั้น มันจะต้องสนุกแน่เลย

หรือ retention mechanic แบบว่าถ้าเข้ามาทุก ๆ วัน จะได้รางวัล อันนี้แบบธรรมดามากมาก

เกมที่คุณเห็นคนอื่นเอาไปเล่นแล้วเรานึกตามไปว่า เออเราก็ฝึกให้เล่นเก่งแบบนี้ได้นี่นา น่าเอาไปลอง หรือเห็น strategy ของเค้าแล้วเราอยากเอาไปลองบ้าง ทั้ง ๆ ที่เราไม่ได้เล่นเกมนั้นนั้นอยู่มันก็สร้างความบันเทิงให้กับเราได้ประมาณนึง

ตัวอย่าง

ยกตัวอย่างง่าย ๆ เช่น เรามีลูกฟุตบอล

• ลูกฟุตบอลคือของเล่น (toy)
• เราได้เตะมันไปมาก็สนุกแล้ว (game feel คือความรู้สึกดีตอนเท้ากระทบลูก และที่เห็นลูกบอลลอยออกไป)
• เราเอาระบบการเล่นใส่ลงไป เอากติกาใส่ลงไป (gameplay mechanic) คือการแบ่งทีม วิธีการนับคะแนน การส่งบอล การเล่นเป็นทีมแล้วสนุกขึ้น
• หลังจากการเล่น ถ้าเรามานึกถึงมัน วางแผนการเตะ วางแผนว่าเราจะเก่งขึ้นยังไง นี้ก็เป็นส่วน thinking entertainment ทำให้เราอยากไปเล่นอีก

สรุป

อยากให้นักออกแบบเกม เข้าใจว่าตัวเองกำลังทำอะไรอยู่ มีส่วนไหนที่เราตกหล่นลงไปมั๊ย เพราะความบันเทิงเหล่านี้ไม่ได้มาแบบโชคช่วย ต้องผ่านการออกแบบมา คุณต้องมีเป้าหมายว่าต้องการให้มันบันเทิงแบบไหน ที่จุดไหน ต้องดูแล้วสวย ต้องเล่นแล้ว juicy gameplay ต้องแน่น เล่นเสร็จแล้วกลับมานึกถึงมันตลอด อยากกลับมาเล่นอีก แบบนั้นแหละ

จริง ๆ อยากเน้นไปที่ Game Feel กับความ Juiciness เพราะบางทีนักออกแบบจะลืมไปว่าตรงนี้สำคัญมา มันสอนกันไม่ได้ต้องฝึกเท่านั้นกับการทำจริง ทำ เทส แก้ ทำ เทส แก้ จนกว่าจะได้ความรู้สึกที่มันใช่ออกมา

และก็ต้องขอออกตัวไว้ก่อนว่านี่ไม่ใช่บทความทางวิชาการ เป็นความคิดเห็นของคนเขียนล้วน ๆ อาจจะมีรูปแบบของความบันเทิงที่นอกเหนือไปจากนี้อีก แต่นี่ก็เป็นส่วนที่อยากจะหยิบยกมาพูดถึง

Photo Credit: https://www.flickr.com/photos/celinesphotographer/2404558912