อยากตั้งคำถามขึ้นมาตรงนี้ก่อนว่า ที่เราเล่นๆเกมกันเนี่ย จริงๆแล้วมันสนุกตรงไหน
ที่ว่าสนุกตรงไหนเนี่ย หมายถึงว่า เราเล่นแล้วสนุกตรงนั้นเลยเพราะกิจกรรมที่เราเล่น หรือว่าสนุกเพราะว่าเราอยากได้อะไรหลังจากที่เราทำกิจกรรมนั้นๆแล้ว
คราวนี้ก็ต้องมาอธิบายกันก่อน โดยเรื่องเกี่ยวกับการออกแบบเกมเนี่ย โดยส่วนมากก็เกี่ยวข้องกับการรับรู้ของคนเรา แบบเรามีความสุขเพราะอะไร เราชอบอะไร ทำไมคนเราถึงมีพฤติกรรมแบบนั้นแบบนี้ เพราะฉะนั้นในคำศัพท์ที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบเกมมีอยู่หลายคำเลยที่เป็นคำที่ยกมาจากคำศัพท์ของวงการจิตวิทยา
สองคำที่จะมาอธิบายคำถามที่ว่า สนุกตรงไหน? ของเราก็คือคำว่า Intrinsic Reward และ Extrinsic Reward
ซึ่งผม(ที่ขี้เกียจไปเปิดดูว่าภาษาไทยเค้าแปลตามหลักวิชาอย่างไร)ก็แปลเอาเองง่ายๆเลยว่าดังนี้
Intrinsic Reward
คือความสุขหรือรางวัลที่ได้จากการทำกิจกรรมนั้นๆ ที่ได้มาตรงนั้นเลย เช่นการออกไปเที่ยวตากอากาศ การทำงานอดิเรกต่างๆ อะไรก็ตามที่ทำแล้วรู้สึกดีรู้สึกว่าได้รับความพอใจจากการกระทำนั้นๆ
Extrinsic Reward
คือความสุขหรือรางวัลที่คาดหวังว่าจะตามมา คือความคาดหวังที่ว่าเมื่อเราทำสิ่งนี้แล้ว หลังจากนั้นเราก็จะได้รับผลตอนแทน สิ่งที่เราต้องการคือผลตอบแทนนั้นๆ เช่นไปเรียนหนังสือก็ไม่ค่อยชอบหรอกนะแต่ว่าอยากเรียนให้จบ จบมาแล้วจะได้ไปหางานทำ สร้างความมั่นคงสร้างความสุขกับเราในภายหลัง
คราวนี้มันมาเกี่ยวข้องกับการออกแบบเกมตรงไหนกันนะ?
คือมันเกี่ยวตรงนี้ครับ intrinsic reward คือรางวัลจากการกระทำนั้นๆ นี้คือทำแล้วมันจบตรงนั้นเลย สนุกเลย ภาษาฝรั่งเค้าก็จะบอกว่า an end-in-itself คือมันจบด้วยตัวมันเอง ถ้าเป็นในเกมก็คือ อะไรที่ทำแล้วมันสนุกตรงนั้นเลย เช่นเหนี่ยวไกปืนในเกมแล้วยิงไปโดนเป้าหมายโป๊ะเช๊ะ โอ้โหมันช่างให้ความสนุกกับเรามากเสียนี่กระไร นี่คือความสุขที่ได้จากตรงนั้นเลย ตรงๆ
ให้นึกไปถึงช่วงเกมหยอดเหรียญ เป็นเกมที่เราเล่นแล้วสนุกตรงนั้นเลยไม่ได้เล่นเพราะว่ามันสามารถเก็บเลเวลไปทำโน่นนี่ต่อได้ หรือว่าเล่นเพื่อเก็บไอเท็มใหม่ที่สุดยอดกว่าเดิม เรายอมเสียเงินเล่นเพราะว่าเราอยากได้ความสนุกจากการเล่นนั้นๆตรงนั้นเอง
ส่วน extrinsic reward คือความสุขที่ได้มาในภายหลัง ได้มาจากผลของสิ่งที่เราทำ เช่นการเล่นเกม RPG เก็บเลเวลตอนแรกๆฆ่าศัตรูก็สนุกดีหรอกแต่พอไปเรื่อยๆแล้วมันเหมือนเป็นงานมากกว่า วันนี้ต้องฆ่าให้ได้ 100 ตัวนะจะได้เลเวลอัพซักที คือฆ่าศัตรูไม่ใช่เพราะทำแล้วสนุกแต่ทำเพราะอยากเลเวลอัพ อะไรแบบนี้ คือ กิจกรรมที่ทำเพื่อแลกกับความสุขในภายหน้า อีกตัวอย่างก็เช่นการเล่นเกมโซเชียลที่ฮิตเมื่อประมาณปี 2009-2010 ที่แบบต้องไปปลูกผักนะ ต้องไปสร้างตึกนะ เสร็จแล้วจะได้เอาไปขายนะ แล้วจะได้เอาไปซื้อสิ่งอื่นๆต่อไป คือเป็นกิจกรรมที่มันไม่ได้สนุกตรงนั้นเลยแต่เราทำมันเพราะว่าเราอยากได้อะไรที่มันให้เป็นรางวัลตามหลังมามากกว่า
สรุป
อันนี้ไม่ได้บอกว่าอันไหนดีกว่าอันไหน แต่ในความคิดของผม เราควรเริ่มต้นสร้างพื้นฐานของเกมด้วยความสนุกที่ได้มาจากการเล่นเกมก่อน (intrinsic reward) แล้วค่อยเสริมด้วยความสุขจากการคาดหวังว่าเล่นแล้วจะได้อะไรเป็นรางวัล (extrinsic reward)
เพราะจะได้ยินเสมอๆตอนเริ่มออกแบบเกมแล้วมีคนมาถามว่า
“เอ๊ะพี่ครับเกมพี่มีอัพเลเวลมั๊ยครับ?”
“มีไอเท็มมั๊ยครับ?”
“มีอะไรให้ซื้อมั๊ย?”
หรือจะมีท่านผู้รู้มาบอกว่า
“เกมเดี๋ยวนี้ต้องมีอัพเลเวลนะ มีไอเท็มให้นะ มีฮีโร่ให้ได้สุ่มเลือกนะ” ฯลฯ
คือมีมันก็ดีนะครับ แต่ว่ามันมาทีหลังหรือเปล่า? มันน่าจะมาเป็นส่วนที่ทำให้การเล่นเกมมันสนุกมากขึ้น น่าสนใจมากขึ้นนะ
ถ้าตอนเล่นแล้วมันไม่สนุกนี่ ต่อมีอีกห้าร้อยเลเวล สี่หมื่นไอเท็ม เล่นๆไปก็จะเหนื่อยจะเบื่อนะผมว่า…
Photo Credit: Nishanth Jois
